Home Letersi Ngjitja në Rumi

Ngjitja në Rumi

Nga Nexhat Halimi

Legjenda thotë se nga lashtësia këto hapësira përreth Rumisë ishin të banuara nga fisi Ilir i Labeatëve, të cilët adhuronin kultin e Diellit, bartnin gurin më të rëndë në majë të malit të Rumisë dhe gjarprin e vogël të fatit e mbanin në gji. Ata njëherë në vit, që në orët e para të mëngjesit, i ngjiteshin shpateve të Rumisë që të arrinin në maje. Aty i luteshin diellit që t`u sillte fat e mbarësi në jetë. Që lutjet të pranoheshin duhej që secili besimtar që ngjitej në maje të Rumisë të merrte me vete nga një gur që mali të “bahej ma i naltë “ . Kështu, me vite grumbulluan aq shume gurë, sa sot ka në majën e malit disa qindra shtresa, të cilat ekrijojnë ëndrrën e tyre. Në këtë mënyrë,  Rumia do të lartësohrt për disa herë mbi vetveten. Maja e Rumisë, në njërën anë kufizohet me Liqenin e Shkodrës , ndërsa në anën tjetër me Detin Adriatik, përkatësisht me qytetin e Tivarit. Ekspedita në Majën e Rumisë do të organizohen nga Shoqëria Bjeshkatare“ Rumia “ nga Kraja e Komunës së Tivarit, ku pjesëmarrës do të jenë shoqëritë bjeshkatare jo vetëm nga trevat shqiptare, siç është  “ Pashtriku “ nga Gjakova,  “ Shkëmbi “ nga Prishtina dhe shoqëritë bjeshkatare nga Shkodra, Ulqini, Ana e Malit dhe Malësia, e me radhë.

…papritur befasohem.

Me sy të zgurdulluar vëreja në gur  gjurmën e Mujit!

Bie në gjunjë. Gërmuqem mbi hije. E marr pak vete. E bart dhe një gur majë zemrës. Zgjohet dielli. Vjen gjarpri. Lutem për shpirtin, për frymën dhe ty. Lutem me duar në qiell e këmbë në rrënjë, lutem. Vetëm bubullin e guri bie mbi mua në Rumi. E ulliri çahet në shtatë pjesë. Me Dritën për dore, të lidhur në një frymë hyjmë në një nga hapësirat e Pallatit të Dioklecianit,në imagjinatë, kaq larg dhe afër të jetë. Ec dhe e dëgjoj qartë secilën uratë, e dëgjoj kumbueshëm zërin nga vjen nga zemra e tokës e damari i Tivarit përplaset mbi mermerin e zi, vjen e shpërndahet në të gjitha dritat, shpirti kaherë në rojë i ndez, nën zërin e njohur të Ullirit me shtatë degë në Tivar. Vjen duhma e shpirtit përmes vaj-këngës së korit mijëvjeçar, të veshur në të bardha e në të zeza, me fluturimin e vigmës së fajkoit qiellit e hijes së rënë në det. Gjergj Elez Alia me nëntë plagë në trup, me kaq vjet fjetur në shtrojë, ngrihet, falet me motrën që i bën gati atin e niset të vdes në betejë përballë krijesës së egër të detit. Zgjohen valë e valë të mëdha, përplasen për qiell. Gjergji vdes të jetojë besimi i amshuar… Ja nga ec në vitin `79-të, kapërcen shkundullimat e thella të tokës, i lidh në një, të vijë dallëndyshja e ikur në qiellin e jugut. Toka ime nga rilidhet gjithnjë me të gjitha copat, nën hije vragash ndërmjet shtatë çarjes të trungut të Ullirit, të mbajtura në një përmes të njëjtës rrënjë të mishit tim nga pik gjakun e mpiksur Ilir. Gjunjëzohem prapë aty te gjurma e gurëzuar nga i ngjitet qiellit. Vijnë prapa shumë, në kolonë, ngjiten kodrës së Rumisë me gurin e trupit, me lulen e diellit, me 204 gjarprin e besimit. Gurëzohem të mbetem gjithnjë i pavdekshëm aty; e dëgjoj nga vjen  nëpërmes fjalës, përmes vargut, përmes zërit magjik, vjen ajo që ka humbur me gjak, vjen prapë e zgjohet me gjak. Ngreh kokën kaq kohë më vonë. Libri qe i hapur, i shkruar me gjak. Kodrës njëkohësisht vijnë nga gjithësia shpirtrat, zbresin e prapë ngjiten lart me nga një gur, me lulen e diellit në sy, më gjarprin e besimit mitik. Gjarpri rrëshqet mbi pllakat e mermerta. Afrohet dhe unë ndiej të isha i zgjuar. E mbaja për dore Dritën , e cila më tha të qe dashuruar në mua!?

“Vetëm fijet e kujtimit mund të të lidhin me epopenë e përgjakshme të tokës së koridës. Në asnjë mënyrë tjetër nuk mund të bësh evokimin e një ëndrre, të një gjithësie, që zhytet e zgjohet përgjatë gjakut, – lidhet me kaq vjet të ikura luftëtari shqiptari. – E kapë rrëfimin këtu, apo atje, pikërisht te ai që printe mes tokës e qiellit e ëndrrës, me shpirtin e vet… aty, nga lëvizte mbi hijen, me hapa të rëndë e të shpejtë vidhte përpara, e copëtonte gur më gur rrugën. Ai lëvizte me frymëmarrjet e tokë e s`fliste. E shoqëronim në një frymë, në kolonë për një. Në njësh kolonë! Depërtonim mes fletësh të imagjinuara të guacës. Dilnim prej saj përmes mendimesh, përmes etjes e zjarrit. Agimi derdhej ndërmjet degësh të gjelbra drurësh, në ikje nga qielli. Ecnim, të heshtur. Ngjitemi kodrës së rrëpirë e humbur – poshtë, pas shpinës së harruar mbetej lugina e fjetur, me lëvizje qengjash e delesh të imagjinuara, të trilluara nga fëmijëria e ikur diku larg nga guri që e shkelnim.  Ecnim, të lodhur. Copë e copë. Secili i mbledhur në vete, i tretur në ëndrra. Secili i lidhur me udhën e jetës së vet tashmë të kaluar. Iknim, njëri pas tjetrit, me barrë të shpikur në shpinë të lakuar. Ai, para nesh, gjithnjë i zhytur në mendime; kaq sa unë, kaq sa ai i treti, apo i katërti…Ai, një shpatullgjerë, me mustakë të thinjur, vesh më vesh. Me setër kadifeje, të stërbajtur. Të leckosur në bërryla. Printe hije-rëndë. Ndoshta tërë kohë do të ketë menduar sesi t`na kalonte në anën tjetër të kufirit, ndoshta do ta ketë vrarë dilema e përhershme, – a do të kalojë dhe ky grup përtej kufirit pa ndonjë të keqe!? Ja, pikërisht aty ku bën me dorë udhëheqësi, do të ulemi të pushojmë. Zgjidhim peshqirët të hamë ndonjë kafshatë bukë… larg me mendime e shikime të tretura ndërmjet fijesh të ngjyrave të ylberit, të shfaqur nga ditët pa brenga të fëmijërisë. Apo t`i kujtojmë prapë të afërmit që mbetën të mërzitur nga shikonin shpinën tonë nga largoheshim e ndonjërit i pikonte ndonjë pikë lot. Ende na kujtoheshin ata, me të cilët ndoshta asnjëherë nuk do të shihemi më. Kaq të dashur dhe kaq të bukur i kujtonim e kaq shumë herë na kanë hidhëruar e i kemi gjuajtur me gurë! Ishin çastet e rikrijimit të dashurisë së njëmend! I shihnim qartë ende nga na përshëndesnin me mallëngjim. E natyrisht na dhembte mungesa e tyre. Tashmë afrohet muzgu ngjyrë vjollce. Mjegulla të dendura lëvizin, përvidhen ndër kurora të gjelbra drurësh nga sillen herë rreth vetes e herë tjetër rreth shkëmbinjve, të përzihen pastaj dhe të krijojnë pamje mahnitëse. Ndërmjet tërë bukurisë së papërjetuar ndonjë herë drurët iknin shtatgjatë lart-lart derisa të mbanin në gema qiellin. Malet kështu shfaqeshin me bukurinë përrallore , të prekura nga tufa të dritës së kuqërremtë e fije të pashkëputshme mjegulle. Kjo ndodhte kisha përshtypjen pak çaste para dorëzimit të territ të përhirtë. Ecim. Tashmë është natë. Ecim tri orë pandërprerë, më pastaj ulemi prapë. Ecja na ka rraskapitur. Aty, ai që na printe, do të na shpjegojë për çdo gjë që mund të ndodh gjatë kalimit të kufirit. -Futja në Rumi nuk është aspak pa rrezik, – tha ai. -Nuk e kemi marrë këtë gjë pa rrezik, – psherëtiu dikush. -… veç, ajo që ka zënë të shfaqet , po s`ia premë kokën do të shfaqet dhe atje, do të shfaqet dhe aty, do të shfaqet dhe këtu! – shtoi ai dhe mbajti vesh nga zhurma e vogël, e dëgjuar befas. Terri tashmë kishte rënë dendur. Duhej të ishim të gatshëm për nisje. Ky qe pushimi i dytë gjatë tërë ditës. Shoqëruesi eci pak i vetëm, të priste përcjellësin tjetër, me të cilin do të vazhdonim rrugën. – Ky tash, – psherëtiu, – do t`iu ndihmojë dhe udhëzojë gjatë kalimit arritjes në Majë të Rumisë. Nuk lëshonte kush zë e kaq shumë vetë prisnim ta kalojmë pengesën e fundit. -Ndërpriteni çdo bisedë, çdo psherëtimë. Mos ndizni duhan. Shikoni nga shkelni dhe mos të ndalet për asnjë çast kush… – psherëtiu shoqëruesi i ri e ecëm në kolonë për një. Në Rumi dhe verës, natën, bën ftohtë. Male të thella ecnim e aty – këtu dhe ndonjë pjesë kodrinore, gurore. Kolona e heshtur gjarpëronte, gjysmë në ëndërr. Secili e kishte ëndrrën e vet, secili ëndërronte në mënyrën e vet. Të heshtur tërësisht, në kolonën e gjatë, të kompozuar prej atyre që vinin nga shumë pëllëmbë të tokës Ilire, iknim dhiareve për të derdhur gjakun për Ruminë. Iknim, zbrisnim një bregu të ngjitemi bregut tjetër, gjithnjë në pritje të dëgjohet dikush, – ja, kjo tashmë është Rumia e rënduar nga hekuri  i pushtuesit të ri, nga kisha që asnjëherë nuk kishte zënë hapësirë! Diçka e tillë nuk  kishte ndodh më parë në Rumi, hekurat e kishës tashmë qëndronin para nesh, tash për tash e heshtur, por tërësisht e njëjtë me zemrat tona të djegura, të cilës ia vrisnin për çdo ditë, herë ëndrrat, herë etjet dhe shpirtin. Nata ka shtrirë tisin e vet mbi çdo gjë. Ulemi pranë njëri tjetrit të marrim frymë lirisht. Lart hëna i ngjet portokallit të ndezur. Drita e hënës ik fytyrë më fytyrë. Dikush çel ndonjë kuti, dikush përtypë ndonjë kafshatë bukë. Dëgjohen gurgullima uji nga bien për fyt… Përsëri zgjatet kolona. Këmbët më nuk ndejnë lodhje. Depërtojnë dhe tufat e para të dritës së mëngjesit.

Lëviz kolona tjetër që niset për në Majë të Rumisë…siç qe bërë traditë me mëngjes, me diellin, me gjarprin dhe me gurin, që do ta zbresin nga krahu, veç kodra e Rumisë të jetë më e lartë.

A do të lidhemi me veten kaq të lashtë që jemi, zot!