Home Letersi Mes shkrimtarësh dhe peshkatarësh

Mes shkrimtarësh dhe peshkatarësh

Nga Fatmir Minguli

( Ese ose etyd durrsak )
Në orën 6.00 të mëngjesit, në Durrës tek sheh qielllin edhe pse me re dhe një vranësirë qiellore që i afrohet sipërfaqes së detit të Durrësit, vendos që të dalësh e të bësh atë lëvizjen nga qendra e qytetit drejt Urës së Dajlanit, apo trekëndëshit të Bermudës siç e quante Petraq Bubari miku i kahershëm dhe pa ekuivoke, i Poilandër Meles, enigmatikut të gazetarëve.
Por kur ora kaloi në shenjën 6.10 minuta pavendosmërisht Poliandër Mele i telefonon Petraq Bubarit që të bënin ecjen e zakonshme e për të shijuar kafenë e zakonshme atje, ku tre klube i bëjnë karshillëk njeri tjetrit e shumë kush kujton se ndodhet në okielon e Trekëndëshit të Bermudës.
Çuditërisht shkrimtari Bubari iu përgjegj negativisht kërkesës dhe Poliandri, shkrimtari tjetë r dhe mik me të, me dyshimin e vet karakteristik, ndoshta një veti e trashëguar nga ilirët e parë, nuk foli por heshtja e tij ishte mëse zhurmuese. Bubari vështroi qiellin dhe ai ishte plot dyshime, diku re, diku errësirë e diku ca rreze të mprehta projektonin një dritë gati shpresë dhënëse.
Papritmas telefoni i Poliandrit filloi të kërcasë.
-Po, mund të vi me ty.
Ishte ora 06. 15.
Ata shkuan te kafeneja “A” që ndodhej në skajin Jugor të Urës së Dajlanit, alias trekëndëshi i Bermudës dhe sapo mbritën, filluan ritualin qindra vjeçar të rufitjes së kafesë së parë të një dite me nafakë të re.
Tek pinin kafe, diku andej nga qoshja e kafenesë dy burra po i shihnin me vëmendje dhe Poliandri si i paduruar dhe ekspresiv u tha atyre “mirmëngjes”. Dy burrat thanë si nëpër tym edhe ata “mirmëngjes “ me një siguri që ishte si ai qielli me re herë të zeza e herë të bardha, herë në ikje e herë në ndriçim të çuditshëm.
Ata dy burrat tek panë Bubarin dhe Poliandrin që kishin hapur dy libra dhe diskutonin me pasion, u ngritën dhe kërkuan leje për t’u ulur.
– Një tavolinë me katër vetë është më mirë se sa me dy vetë – tha njeri prej atyre të dy burrave.
Ai tjetri me një lloj delikatese i tha Bubarit dhe Poliandrit se ishin peshkatarë dhe se në atë klub vinin për herë të parë.
Tjetri një burrë me moshë mesatare u tha se tek i pa me libra duke diskutuar kishte qejf që të njihej.
Dhe diskutimi mori flatra dhe retë në qiell nuk ekzistonin më.
Poliandri, mbasi e mori pak veten u tha atyre se mes shkrimtarëve dhe peshkatarëve nuk kishte ndonjë ndryshim të madh dhe po argumentonte me qetësi se nëse peshkatarët gjuanin për peshk, shkrimtarët gjuanin për karaktere.
E kështu lindi një lloj interesi për këta dy peshkatarë durrsakë. Bubarit po i vinte pak per të qeshur se para disa viteve kishte shkruar një tregim po për dy peshkatarë durrsakë që peshkonin me trata në afërsi të Agipit, po, pra aty afër Urës së Dajlanit.
Por të shkuara, të harruara. Nëse dy peshkatarët e parë ishin durrsakë nga Shkozeti, këta të dy ishin durrsakë të Plazhit me origjinë që të dy nga Çamëria.Po, atëhere, Në 1945, prindërit e tyre zgjodhën Plazhin, Durrësin për të banuar, zgjodhën aeralin e detit për të kujtuat Gumenicën që e lanë.
Nëse shkrimtari Jakov Xoxe shkroi në romanin e tij madhor “ Lumi i vdekur” për kosovarët që mbreti Zog i vendosi në fushat e Myzeqesë, këta dy peshkatarë, familjet e tyre kanë tjetër histori për të cilën është shkruar aq pak.
Albert Arifi dhe Fatmir Abazi janë emra të vërtetë të këtyre dy peshkatarëve, por Fatmirin e thërrasin me emrin Marsel për shkak të një kalimi fjalësh dikur kur ai kishte kapur një peshk tejet të madh, një levrek të paparë. Të gjithë që e panë këtë levrek ngjyrë argjendi i thanë Fatmirit ‘”Mbarë sjell” dhe dy fëmijë aty pranë i thanë “O Marsel “ dhe që nga ai moment peshkatarin Fatmir nuk e thërret njeri me emrin e vërtetë por me emrin “ Marsel”. Ditë më vonë peshkatarët dhe dy shkrimtarët takoheshin në kafenenë “A” në skajin jugor të Urës së Dajlanit. Një ditë prej ditësh Bubari i tha Marselit se më shumë do t’i shkonte emri “ Merso” jo si shkurtim i Marselit por si imitim i emrit të personazhit kryesor të romanit “ I huaji” të Albert Kamysë.
Një emër – po shpjegonte Poliandri që është bashkim i dy shkurtimeve të fjalëve det dhe diell në gjuhën franceze.
-Po- tha plot gjallëri Marseli- det dhe diell- aty jam unë!
Kalonin ditët dhe gjithëçka në bisedat në kafenë e mëngjesit vërtitej rreth letërsisë deri sa një ditë Alberti, ai më i heshturi shpërtheu dhe tha se ky Merso shkruan poezi se edhe ai, Alberti mund të shkruante ndonjë pasazh për perëndimet e diellit në gjirin e bukur të Durrësit, por se si i dukej.
-Eh- thonte Poliandri – këta more vëlla ditkan të kapin edhe vargje edhe proza bashkë me peshkun.
Duke qeshur, Merso recitonte poezi që sapo i kishte krijuar dhe i kishte shkruar mbrapa faturave të pagesave të peshkut, aty në magazinën qëndrore.
Bubari tek dëgjonte Merson dhe Albertin të flisnin aq bukur dhe aq qetë jo vetëm për zanatin e tyre, por dhe për pandeminë, tërmetin, luftën me karburantin, habitej me ta. I dukej sikur që të dy ishin personazhe të vërtetë të një romani që sapo kishte filluar të projektohej në qelizat e trurit të tij. Këta dy peshkatarë po i ndryshonin drejtimin e rrymës së tij të krijimit, duke e bërë që të anashkalonte esetë dhe etydet e tij estravagante.
Më i çuditshëm ishte herë njeri peshkatar e herë tjetri. Ky Alberti kishte njohuri të veçanta për ngjashmërinë mes gjuhës çame dha asaj të arbëreshëve të Italisë. Ai që në moshë të vogël, në adoleshencë me intuitën e tij debatonte me arvanitas në fshatrat rreth Athinës. Tek e dëgjonin Bubari dhe Polandri këtë peshkatar që mjekrra e tij kishte tashmë ngjyrën e reve, thonin me vete se si kishte mundësi që ai kishte vrojtuar këto veçori të sociolinguistikës! Dhe kur ai fliste për një muzikalitet të njejtë mes këtyre dialekteve të shqipes së bekuar, Merso, disi i habitur thonte me një lloj serioziteti se ata, si peshkatarë të vjetër dinin edhe gjuhën e peshqve e jo të mos dinin gjëra shumë më të rëndësishme.
Gjithçka ndodhte në atë kafene të skajit jugor të Urës së Dajlanit, alias Trekëndëshi i Bermudes.
Në qoshe të kafenesë në ditët e para të marsit, një kumbull e kuqe mbuloi degët e saj me lule në ngjyrën rozë, si ato të pemës së pjeshkës. Një sfond gati transparent ku mes luleve dukeshin dallgët e lehta të detit të cilat freskonin akoma më shumë bisedat e zakonshme të dy shkrimtarëve dhe dy peshkatarëve.
Ishte një ditë ku dielli më shumë të freskonte se të ngrohte kur Alberti shpërtheu dhe tha se gjyshi i tij kur u martua në Gumenicë, nusja e tij ishte mbuluar me një vello me ngjyrë si të luleve të kumbullës së kuqe. Dhe atij Albertit i kujtohej se gjyshi i kishte thënë se pranë shtëpisë kishin një kumbull të kuqe. Alberti, më vonë tregonte se kishte shkuar në shtëpinë e gjyshit, atje në Gumenicë. Ishte një shtëpi që dikur dukej se kishte qenë e bukur por muret ishin të rrëzuar dhe kishin rënë aty njera mbi tjetrën dhe njeri nuk i kishte lëvizur.
As që kishin ndër mend si Bubari, ashtu dhe Poliandri të shkruanin për këta dy peshkatarë që ashtu të ulur në tavolinë bisedonin si dy filozofë për jetën e përditshme shqiptare. Por gjërat ndryshonin çdo ditë. Këto ditë Komiteti i Ekspertëve për pandeminë hoqi të gjithë kufizimet dhe natyrisht edhe maskat,
Ishte prap peshkatari- poet Merso që tha “ O zot, shyqyr që urdhëruan heqjen e maskave dhe njerëzit ta tregojnë fytyrë e tyre të vërtetë!”
Dhe mendja të shkonte te nobelsti italian i 1920 – s Luixhi Pirandelo që shkruante ” Gjatë udhëtimit të gjatë të jetës suaj, do të takoni shumë maska dhe pak fytyra” .
Kur ja thanë Albertit dhe Mersos këtë thënie të Pirandelos, ata u çuditën jo për gjë por duke qeshur thanë se “ Çudi, edhe atëhere kishte maska!”
Kumbulla e kuqe, aty pranë hyrjes së kafenesë “ A” lidhur kokrra. Janë të kuqe dhe nuk kanë formuar akoma bërthamë.
Por ata bashku, shkrimtarë dhe peshkatarë e kishin krijuar bërthamën e tyre e për më tepër prisnin që të botohej cilki me poezitë e Fatmirit-Marsel- Merso diku në facebook, në ndonjë gazetë print, apo diku tjetër.
Alberti thotë se do jetë ai që do t’i çmojë poezitë e Mersos.