Home Histori Historia e gjuhës arvanitase (Arvanitika)

Historia e gjuhës arvanitase (Arvanitika)

Ne kemi trajtuar arvanitasit, historinë e tyre dhe mënyrën se si ata jetonin në Greqi në disa nga artikujt tanë në të kaluarën. Sot do të merremi me gjuhën e arvanitasve, arvanitasit, historinë dhe perspektivat e saj. Burimi kryesor për shkrimin tonë është libri i Eleni Sella-Mazit “Dygjuhësia, identiteti kombëtar dhe gjuhët e pakicave”.

Fakte historike

“Variantet” e ndryshme të dialektit jugor të shqipes, toskërisht, siç përdoret në Greqi nga komunitetet arvanito-greke, njihen si arvanitika ose arvanitika. Siç e kemi përmendur në artikullin tonë për “arvanitasit e Atikës” (4/3/2018) zbritja e parë e arvanitasve më në jug, konkretisht në luginën e Aoos u bë në vitet 1021-1022, ndërsa rreth vitit 1268 ata u vendosën me në jug të Pindos. Arvanitasit merreshin veçanërisht me bujqësi dhe jetonin kryesisht në Atikë, Beoti, në Peloponezin verior, në Evinë jugore, në ishujt përreth brigjeve të Peloponezit verilindor dhe në Atikë e Korfuz. Në dekadat e fundit, shumë arvanitofone janë vendosur në qendra të mëdha urbane, gjë që ka ndikuar në braktisjen e dygjuhësisë dhe ekskluzivitetin e përdorimit të gjuhës greke pothuajse kudo. Megjithatë numri i arvanitofonëve llogaritet në 30.000-50.000 folës.

Arvanitika është një gjuhë e traditës gojore. Nuk u kultivua e njëjta traditë letrare e shkruar. Që nga themelimi i shtetit modern grek janë shkruar shumë studime për arvanitasit, origjinën e tyre, kontributin e tyre në luftërat nacionalçlirimtare, marrëdhëniet e tyre me shqiptarët etj. Rreth tridhjetë vjetët e fundit janë bërë studime duke dëshmuar rrjedhën e pavarur dhe të ndryshme të zhvillimit në raport me shqipen. Sipas Eleni Sella-Mazit, marrëdhënia mes shqipfolësve dhe shqipes është e “paqartë dhe e largët”. Arvanitofonët e dinë mjegullt se gjuha e tyre amtare lidhet me gjuhën zyrtare të Shqipërisë, por këtë formë të shkruar e konsiderojnë “të rëndë”. Gjithashtu, arvanitofonët e një zone pohojnë se nuk kuptojnë folësit e zonave të tjera arvanitase, duke e cilësuar çdo formë tjetër si “arvanitika e rëndë, e dendur, e thellë”.

Imigrimi i shqipfolesve ne Greqi dhe Arvanitike

Migrimi masiv i shqipfolësve në Greqi që nga fillimi i viteve 1990 ka bërë që shumë njerëz të besojnë se do të çonte në pasurimin e gjuhës arvanitase, zgjerimin e përdorimit të saj, por një gjë e tillë nuk ndodhi. Emigrantët shqipfolës pas një periudhe vendosjeje pranë zonave shqipfolëse preferuan të flisnin greqisht dhe më pas u zhvendosën në qendrat e mëdha urbane. Diçka e ngjashme ka ndodhur në Siçili me të krishterët shqipfolës. Në vitet 1980 pati një lëvizje për mësimin e Arvanitikës, e cila megjithatë u ndal në vitet 1990 me ardhjen masive të emigrantëve shqiptarë në Greqi. Gazeta në gjuhën shqipe “Besa”, e cila filloi të botohej në vitin 1982, ndaloi botimin në vitin 1994.

Marrë dhe përkthyer nga Protothema